กลไกอำนาจของบูเช็กเทียน : ตู้สำริดรับเรื่องฟ้อง ขุนนางโหดเหี้ยม และสำนวน ‘เชิญท่านลงโอ่ง’

กลไกอำนาจของบูเช็กเทียน : ตู้สำริดรับเรื่องฟ้อง ขุนนางโหดเหี้ยม และสำนวน ‘เชิญท่านลงโอ่ง’

เบื้องหลังอำนาจอันมั่นคงของ ‘บูเช็กเทียน’ หรือ ‘เจ๋อเทียนฮ่องเต้’ ไม่ได้มีเพียงความสามารถทางการปกครอง แต่ยังมี ‘การสอดแนมและการควบคุม’ ที่เป็นระบบและน่าเกรงขาม บทความนี้จะพาไปศึกษากลไกเหล่านั้นว่ามีความน่าสนใจและทำให้ราชวงศ์ต้าโจวของบูเช็กเทียนมั่นคงมาอย่างยาวนานได้อย่างไร

ตู้สำริด : ระบบรับคำฟ้องแบบนิรนาม

หนึ่งในเครื่องมือที่โด่งดังในยุคสมัยของบูเช็กเทียนคือ ‘ตู้สำริด’ ซึ่งเป็นตู้รับคำร้องและคำกล่าวหาที่เปิดโอกาสให้ราษฎรหรือขุนนางยื่นเรื่องต่างๆ ถึงราชสำนักได้โดยตรง ตู้สำริดนี้เป็นตู้สูงใหญ่หนึ่งใบ แบ่งออกเป็นสี่ฝั่ง มีช่องสำหรับสอดจดหมาย ตู้ฝั่งสีเขียวเรียกว่า ‘ตู้แผ่พระเมตตา’ สำหรับส่งเสริมกสิกรรมการทำกินของราษฎร ตู้ฝั่งสีแดงเรียกว่า ‘ตู้แนะนำ’ สำหรับวิจารณ์นโยบายของทางการ ตู้ฝั่งสีขาวเรียกว่า ‘ตู้ร้องทุกข์’ สำหรับร้องเรียนเรื่องไม่เป็นธรรม ตู้ฝั่งสีดำเรียกว่า ‘ตู้รู้แจ้ง’ สำหรับเสนอแนะแผนแก่ราชสำนัก โดยทุกตู้มีจุดเด่นคือสามารถยื่นแบบไม่ระบุชื่อหรือนิรนามได้

แม้ในแง่หนึ่งจะดูเป็นการเปิดช่องทางให้ทุกคนมีส่วนร่วมในการดูแลบ้านเมือง แต่ในทางปฏิบัติตู้สำริดกลับกลายเป็นเครื่องมือสำคัญของบูเช็กเทียนในการรวบรวมข้อมูลและกวาดล้างศัตรูทางการเมืองได้อย่างมีประสิทธิภาพ

ขุนนางโหดเหี้ยม : กลไกแห่งความหวาดกลัว

บูเช็กเทียนยังใช้กลุ่มเจ้าหน้าที่ซึ่งในประวัติศาสตร์เรียกว่า ‘ขุนนางโหดเหี้ยม’ และมีตัวตนอยู่จริง เช่น ‘ไหลจวิ้นเฉิน’ และ ‘โจวซิง’ ทั้งสองเป็นเจ้าหน้าที่สอบสวนที่ใช้ทัณฑ์ทรมานเพื่อรีดคำสารภาพ แนวคิดนี้กลายเป็นวิธีสร้างความหวาดกลัวในหมู่ขุนนางและผู้ที่อาจเป็นภัยต่ออำนาจของบูเช็กเทียนได้อย่างเด็ดขาดที่สุด

ที่มาของสำนวน ‘เชิญท่านลงโอ่ง’

เกร็ดความรู้ที่โด่งดังที่สุดจากยุคนี้คือที่มาของสำนวนจีน ‘เชิญท่านลงโอ่ง’ ซึ่งบันทึกไว้ในพงศาวดาร ‘จือจื้อทงเจี้ยน’ เล่าว่าไหลจวิ้นเฉินได้รับมอบหมายให้สอบสวนโจวซิง เขาจึงถามโจวซิงเป็นเชิงปรึกษาว่าหากพบผู้ต้องหาที่ไม่ยอมสารภาพควรทำอย่างไร โจวซิงแนะนำว่าให้นำผู้ต้องหาใส่โอ่งใบใหญ่แล้วก่อไฟล้อมรอบ

ไหลจวิ้นเฉินจึงสั่งให้คนยกโอ่งมาก่อไฟตามคำแนะนำแล้วหันไปกล่าวกับโจวซิงว่าตนได้รับพระราชโองการลับให้สอบสวนเขา จากนั้นก็เชิญเขาเข้าไปในโอ่ง โจวซิงตกใจและยอมสารภาพทันที สำนวนนี้จึงหมายถึงการจับผิดหรือลงโทษบุคคลด้วยวิธีที่บุคคลนั้นคิดขึ้นมาเอง และยังใช้กันมาจนถึงปัจจุบัน แต่พึงระลึกว่าเกร็ดความรู้นี้เป็นเรื่องเล่าเชิงวรรณกรรมที่บันทึกในพงศาวดารเกี่ยวข้องกับบูเช็กเทียนเท่านั้น ควรอ่านในฐานะ ‘เรื่องเล่า’ มากกว่าฟันธงว่าเหตุการณ์นี้เกิดขึ้นจริง

จะเห็นว่ากลไกการควบคุมของบูเช็กเทียนสะท้อนความจริงของการเมืองยุคนั้น ที่ผู้ปกครองซึ่งก้าวขึ้นสู่อำนาจด้วยเส้นทางไม่ปกติ จึงจำเป็นต้องมีเครื่องมือรักษาอำนาจที่เข้มงวด อย่างไรก็ตามระบบนี้ก็มีด้านที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์ว่าโหดร้ายและสร้างความหวาดระแวงอย่างมาก 

กล่าวได้ว่าตู้สำริดและขุนนางโหดเหี้ยมคือด้านที่น่าเกรงขามของรัชสมัยบูเช็กเทียน สะท้อนวิธีที่ผู้ปกครองใช้รักษาอำนาจในยุคที่การเมืองเต็มไปด้วยความไม่ไว้วางใจ ส่วนสำนวน ‘เชิญท่านลงโอ่ง’ ก็กลายเป็นมรดกทางภาษาที่ยังคงอยู่ในปัจจุบัน

หากนักอ่านชื่นชอบเกมการเมืองที่เต็มไปด้วยกลอุบายและไหวพริบในราชสำนักยุคบูเช็กเทียน สามารถติดตามได้ใน ‘หยกคู่เคียงรักพิทักษ์ฉางอัน’ นิยายเรื่องใหม่จากมากกว่ารัก รับรองว่าครบรสทั้งรักโรแมนติก สืบสวนสอบสวน และชิงอำนาจสุดเข้มข้น

แหล่งอ้างอิง

• สารานุกรม Wikipedia: หัวข้อ “Zhou Xing (secret police official)” และ “Wu Zetian”

• Wiktionary: สำนวน 請君入甕 (บันทึกในจือจื้อทงเจี้ยน 資治通鑑)

>> ช้อปนิยาย หยกคู่เคียงรักพิทักษ์ฉางอัน <<