บูเช็กเทียน ‘กำจัดคู่แข่งในวัง’ อย่างโหดเหี้ยมจริงๆ หรือถูกใส่ร้าย

บูเช็กเทียน ‘กำจัดคู่แข่งในวัง’ อย่างโหดเหี้ยมจริงๆ หรือถูกใส่ร้าย

ภาพจำของ ‘บูเช็กเทียน’ หรือ ‘เจ๋อเทียนฮ่องเต้’ ฮ่องเต้หญิงพระองค์เดียวในประวัติศาสตร์จีนมักมาพร้อมประโยคที่ว่า ‘ปีนป่ายขึ้นสู่อำนาจด้วยการกำจัดคู่แข่งอย่างเลือดเย็น’ ตั้งแต่ฮองเฮา สนมคู่แข่ง พระธิดาในวัยทารก ไปจนถึงบุตรชายของนางเอง แต่เมื่อแยก ‘บันทึกทางการ’ ออกจาก ‘ตำนานที่เขียนขึ้นในภายหลัง’ กลับซับซ้อนกว่านั้น บางคดีมีหลักฐานแน่นหนา แต่บางคดีกลับน่าสงสัยว่าถูกแต่งเติมเพื่อให้ดูโหดร้าย บทความนี้จะพาทุกคนไล่เรียงคดีที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับบูเช็กเทียนไปทีละคดีพร้อมๆ กัน

บูเช็กเทียนปีนป่ายขึ้นสู่อำนาจได้อย่างไร

บูเช็กเทียนเข้าวังครั้งแรกในฐานะสนมระดับล่างของฮ่องเต้ถังไท่จง ก่อนจะกลายเป็นที่โปรดปรานของฮ่องเต้ถังเกาจง และได้รับการแต่งตั้งเป็นฮองเฮาในภายหลัง จากนั้นก็ค่อยๆ กุมอำนาจทางการเมืองเมื่อฮ่องเต้ถังเกาจงประชวร กระทั่งสถาปนาตนเองขึ้นเป็นฮ่องเต้และก่อตั้งราชวงศ์โจว ต้าโจว หรืออู่โจวในปี ค.ศ. 690 เส้นทางนี้เต็มไปด้วยการช่วงชิงในราชสำนัก และนี่เองคือ ‘เรื่องเล่าการกำจัดคู่แข่ง’ ของบูเช็กเทียนที่มีการบอกต่อกันมาจนถึงทุกวันนี้

คดีที่สะเทือนขวัญที่สุด : บูเช็กเทียนฆ่าพระธิดาตนเองเพื่อโค่นล้มฮองเฮา

เรื่องเล่าที่โด่งดังที่สุดคือ ในปี ค.ศ. 654 บูเช็กเทียนคลอดพระธิดาแล้วถูกกล่าวหาว่าลงมือบีบคอทารกน้อยจนสิ้นใจ ก่อนจะโยนความผิดให้ ‘หวังฮองเฮา’ ฮองเฮาของฮ่องเต้ถังเกาจงที่มาเยี่ยมนาง เพื่อทำลายคู่แข่งและเปิดทางให้ตนเองขึ้นเป็นฮองเฮา

แต่เรื่องเล่านี้ปรากฏใน ‘ซินถังซู’ (พงศาวดารต้าถังฉบับใหม่) และ ‘จือจื้อทงเจี้ยน’ พงศาวดารที่เรียบเรียงในสมัยราชวงศ์ซ่งซึ่งอยู่หลังเหตุการณ์จริงราว 400 ปี ขณะที่บันทึกที่เก่ากว่าอย่าง ‘จิ้วถังซู’ (พงศาวดารต้าถังฉบับเก่า) ให้รายละเอียดน้อยกว่ามาก และเอกสารสมัยราชวงศ์ต้าถังยุคต้นบางฉบับแทบไม่กล่าวถึง นักประวัติศาสตร์สมัยใหม่จำนวนไม่น้อยจึงเห็นว่าเรื่องเล่านี้น่าจะถูกแต่งเติมในภายหลัง โดยอาจได้เค้าโครงมาจากเรื่องของฮองเฮาผู้โหดเหี้ยมในสมัยราชวงศ์ฮั่นเพื่อใส่ร้ายบูเช็กเทียน อีกสมมติฐานหนึ่งเสนอว่าทารกอาจเสียชีวิตเองตามธรรมชาติ ซึ่งไม่ใช่เรื่องแปลกในยุคนั้น

สรุปได้ว่าการที่ทารกตายเป็นเหตุการณ์จริง แต่ข้อกล่าวหาที่ว่าบูเช็กเทียนลงมือบีบคอทารกยังเป็นเพียงข้อสันนิษฐานที่หลักฐานไม่แน่นหนาพอจะฟันธง

หวังฮองเฮาและเซียวซูเฟย : ถูกกำจัดจริง แต่ ‘โหดเหี้ยม’ แค่ไหน

หลังบูเช็กเทียนได้เป็นฮองเฮาในปี ค.ศ. 655 หวังฮองเฮาและ ‘เซียวซูเฟย’ ชายาคนโปรดของฮ่องเต้ถังเกาจงถูกปลดออกจากตำแหน่ง คุมขัง และถูกสำเร็จโทษในเวลาต่อมา คดีนี้บันทึกในพงศาวดารค่อนข้างตรงกันว่าทั้งสองถูกกำจัด จึงถือว่ามีน้ำหนักมากกว่าคดีที่บูเช็กเทียนสังหารทารก

อย่างไรก็ตาม ‘วิธีกำจัด’ ที่เล่ากันมานั้นต่างกันมาก ในซินถังซูบรรยายว่าทั้งสองถูกโบยตี ตัดมือตัดเท้า แล้วนำร่างถ่วงในไหสุรา ซึ่งคล้ายกับเรื่องเล่าของฮองเฮาผู้โหดเหี้ยมในราชวงศ์ฮั่นอย่างน่าสงสัย ในทางกลับกันในจิ้วถังซูกลับบรรยายเพียงว่าทั้งสองถูกรัดคอจนสิ้นใจ เมื่อนักประวัติศาสตร์สมัยใหม่ชั่งน้ำหนักหลักฐานและศิลาจารึกที่ขุดพบ ส่วนใหญ่จึงเห็นว่าทั้งสองน่าจะถูกรัดคอมากกว่าถูกทรมาน กล่าวคือการสำเร็จโทษเกิดขึ้นจริง แต่รายละเอียดความโหดเหี้ยมนั้นน่าจะเป็นการแต่งเติมในภายหลัง

แล้วพระโอรสของนาง หลี่หงและรัชทายาทจางไหว เกิดอะไรขึ้น

คู่แข่งไม่ได้มีแค่คนนอก แต่รวมถึงรัชทายาทที่เป็นพระโอรสของนางเองด้วย

‘หลี่หง’ รัชทายาทผู้เป็นที่รักของราชสำนักสิ้นพระชนม์อย่างกะทันหันในปี ค.ศ. 675 จนเกิดข่าวลือว่าบูเช็กเทียนวางยาพระโอรสเพราะขัดใจกันเรื่องการเมือง ทว่าหลักฐานทางประวัติศาสตร์ส่วนใหญ่กลับชี้ว่าหลี่หงมีพระอาการประชวรเรื้อรังอยู่ก่อนแล้ว ซึ่งนักวิชาการจำนวนหนึ่งสันนิษฐานว่าเป็นวัณโรค ข้อกล่าวหาเรื่องวางยาจึงเป็นเพียงการคาดเดาและยังไม่มีข้อสรุป

ส่วน ‘รัชทายาทจางไหว’ หรือ ‘หลี่เสียน’ พระโอรสอีกพระองค์ถูกกล่าวหาว่าคิดกบฏ ถูกถอดจากตำแหน่งรัชทายาทและเนรเทศในปี ค.ศ. 680 ก่อนจะถูกบีบบังคับให้ปลิดชีพตนเองในปี ค.ศ. 684 ตามคำสั่งทางอ้อมของบูเช็กเทียน คดีนี้บันทึกไว้ค่อนข้างชัดเจน จึงเป็นตัวอย่างของ ‘การกำจัดคู่แข่ง’ ที่มีหลักฐานแน่นหนากว่าคดีอื่น

ตกลงบูเช็กเทียนโหดเหี้ยมจริงหรือไม่

คำตอบตรงๆ คือนางมีทั้งคดีที่ ‘ทำจริงตามบันทึกพงศาวดาร’ และคดีที่ ‘น่าจะถูกแต่งเติมในภายหลัง’ ปะปนกัน การเมืองราชสำนักยุคนั้นดุเดือดและมีการกำจัดฝ่ายตรงข้ามจริง แต่ในเวลาเดียวกันพงศาวดารส่วนใหญ่ก็เรียบเรียงโดยนักปราชญ์ขงจื๊อรุ่นหลังที่มีอคติต่อการที่สตรีขึ้นครองอำนาจสูงสุด ทำให้เรื่องเล่าหลายเรื่องถูกแต่งเติมให้ดูโหดร้ายเกินไป การอ่านประวัติศาสตร์ในยุคนี้อย่างมีวิจารณญาณจึงต้องแยกให้ออกระหว่าง ‘สิ่งที่บันทึกไว้’ กับ ‘สิ่งที่พิสูจน์ได้จริง’

กล่าวได้ว่าเรื่องการกำจัดคู่แข่งในวังของบูเช็กเทียนไม่ใช่สีขาวหรือสีดำ คดีหวังฮองเฮาและเซียวซูเฟย รวมถึงการบีบบังคับรัชทายาทจางไหวให้ปลิดชีพตนเองมีบันทึกไว้ค่อนข้างชัดเจน ขณะที่คดีบีบคอทารกและการวางยาหลี่หงยังเป็นข้อกล่าวหาที่หลักฐานไม่เพียงพอ และรายละเอียดความโหดเหี้ยมหลายส่วนก็น่าจะถูกแต่งเติมขึ้นในภายหลัง การทำความเข้าใจเรื่องนี้คือการยอมรับว่าประวัติศาสตร์ของสตรีผู้ขึ้นเป็นฮ่องเต้พระองค์เดียวในประวัติศาสตร์จีนถูกเล่าผ่านมุมมองของผู้บันทึกที่ไม่เป็นกลางเสมอไป

หากสนใจเรื่องราวของบูเช็กเทียน สามารถติดตามได้ในนิยายเรื่องใหม่ของมากกว่ารักอย่าง ‘หยกคู่เคียงรักพิทักษ์ฉางอัน’ ที่เต็มไปด้วยเรื่องราวในราชสำนัก การสือสวนสอบสวน มิตรภาพและความรักที่สนุกเข้มข้นจนวางไม่ลง

แหล่งอ้างอิง

• สารานุกรม Wikipedia: หัวข้อ “Wu Zetian”, “Empress Wang (Gaozong)”, “Pure Consort Xiao”, “Li Hong” และ “Crown Prince Zhanghuai” (สรุปจากพงศาวดารจิ้วถังซู 舊唐書, ซินถังซู 新唐書, จือจื้อทงเจี้ยน 資治通鑑)

• ข้อสังเกตของนักประวัติศาสตร์สมัยใหม่เรื่องความน่าเชื่อถือของเกร็ดในซินถังซู/จือจื้อทงเจี้ยนที่เรียบเรียงในสมัยซ่ง เทียบกับจิ้วถังซูที่เก่ากว่า